Autorski program mgr Agaty Frysztak, doktorantki Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, realizowany przez Europejskie Stowarzyszenie Aktywności Ruchowej 50+ (ESPAR50+) we współpracy z Ministerstwem Sportu i Turystyki.

Program SUS – Stop Upadkom Seniorów powstał z myślą o osobach powyżej 50 roku życia mających problemy z koordynacją ruchową, zaburzeniami równowagi oraz upadkami. Proces utrzymywania równowagi w pozycji stojącej polega na ciągłej utracie i odzyskiwaniu równowagi. W utrzymywaniu pozycji pionowej nie ma stanu równowagi, można jednak mówić o utrzymywaniu jej dynamicznej stabilności dzięki wyzwalanej sile mięśniowej. W przezwyciężaniu niestabilności równowagi pomagają człowiekowi także takie czynniki jak: - sprężystość kręgosłupa i jego fizjologiczne krzywizny, - siła mięśni prostowników, która jest znacznie większa niż zginaczy, - napięcie mięśni utrzymujących postawę i mięśni głównie przeciwdziałających sile ciężkości; napięcie to jest większe niż mięśni lokomocyjnych, - podstawa podparcia, która może być rozszerzana w każdym kierunku. Badania nad zachowaniem się człowieka podczas utrzymywania równowagi w pozycji stojącej podejmuje się u dorosłych, dzieci, u osób niedowidzących, a także u osób starszych zdrowych i chorych. U osób starszych problem ten jest niezwykle istotny ze względu na konsekwencje jakie wiążą się z ryzykiem upadków.

Celem programu SUS opierającego się na regularnych ćwiczeniach ruchowych było: podniesienie ogólnego poziomu sprawności psycho-motorycznej seniorów; działania prewencyjne mające na celu zapobieganie upadkom wśród osób starszych; zwiększenie świadomości uczestników dotyczącej znaczenia aktywności ruchowej w życiu codziennym; zapoznanie seniorów z nowymi formami aktywności ruchowej; promocja aktywności ruchowej osób starszych; pozyskanie seniorów do regularnej aktywności ruchowej w ciągu roku; edukacja – seminaria ze specjalistami, warsztaty psychologiczne – nauka autorelaksacji, rozładowywania stresu, zmiana lub poprawa dotychczasowego stylu życia w tym odpowiedniego żywienia i codziennej dawki ćwiczeń fizycznych. Bo to właśnie aktywność i ćwiczenia fizyczne przyczyniają się do: - zwiększenia siły mięśniowej dla utrzymania właściwej postawy, - redukcji bólu pleców, - polepszenia samopoczucia oraz redukcji stresu, - rozwoju i nauki poprawnych nawyków oraz odruchów prawidłowej postawy.

Zakładanymi rezultatami realizacji programu Stop Uuadkom Seniorów było: • wytrenowanie osób starszych przeciw upadkom, • wzrost świadomości seniorów w sprawie profilaktyki upadków, • wzrost liczby osób podejmujących regularną aktywność fizyczną wśród osób starszych, • pozyskanie nowych członków grup ćwiczebnych, zmiana stylu życia seniorów, • zwiększenie świadomości, • podniesienie poziomu sprawności ruchowej i funkcjonalnej seniorów, • poprawa samopoczucia, integracja miedzy seniorami, nawiązanie nowych znajomości, • wzrost zainteresowania aktywną formą spędzania czasu wolnego, • wzrost zapotrzebowania na programy i obozy tego rodzaju, • poprawa równowagi, siły mięśniowej, tolerancji wysiłkowej, koordynacji ruchowej, gibkości, • wytworzenie potrzeby podnoszenia swoich umiejętności w różnych dziedzinach zainteresowań.

Pierwsza edycja Programu SUS trwała od września do grudnia 2009 roku równolegle w trzech miastach Polski: Warszawie, Łodzi i Suwałkach, gdzie prowadzone były zajęcia z gimnastyki ogólnosprawnościowej z naciskiem na trening równowagi, w czasie której regularnie powtarzany był zestaw odpowiednio dobranych ćwiczeń równoważnych, modyfikowanych (utrudnianych) z tygodnia na tydzień. Ogólnopolskim koordynatorem projektu SUS – Stop Upadkom Seniorów z ramienia Europejskiego Stowarzyszenia Promocji Aktywności Ruchowej 50+ była Agata Frysztak, doktorantka Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie Manager Sportu, Międzynarodowy Instruktor Pilates, Instruktor Fitness, Nordic Walking, wykwalifikowany specjalista rekreacji ruchowej.

W Warszawie Program realizowany był na Woli w Klubie Fitness „Zdrofit” przy ul. Wolskiej 71/73, oraz w Śródmieściu w Szkole Podstawowej nr 32 przy ul. Lewartowskiego 2.

W Łodzi w dzielnicy Łódź Górna we współpracy z Ośrodkiem Kultury „Górna” przy ul. Siedleckiej 1. Koordynatorem Programu na terenie Łodzi była Justyna Hreczycho, absolwentka Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Instruktor Kinezygerontoprofilaktyki, oraz Instruktor rekreacji ruchowej ze specjalnością aerobik.

W Suwałkach natomiast Program prowadzony był przez Miejskie Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej w Suwałkach, w hali sportowej Szkoły Podstawowej nr 4 przy ul. Wojska Polskiego. Koordynatorem Programu w Suwałkach był Adam Ołowniuk, nauczyciel akademicki (PWSZ Suwałki), nauczyciel wychowania fizycznego w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 1, Instruktor Kinezygerontoprofilaktyki, Instruktor Pływania z elementami Aqua Fitness, oraz Instruktor Nordic Walking.

Program Stop Upadkom Seniorów rozpoczął się dwunastodniowym wyjazdem profilaktyczno–zdrowotnym mającym na celu zmniejszenie masy ciała i zwiększenie poziomu równowagi, w którym uczestniczyły osoby kontynuujące po wyjeździe program na terenie Warszawy. Obóz okazał się idealnym pomysłem aby zintegrować grupę i zmotywować biorące w nim udział osoby do dalszego uczestnictwa w programie. Sukcesem obozu jest to, że wszyscy jego uczestnicy bardzo miło wspominają wyjazd, nie kojarząc go z ciężką pracą ani dużym wysiłkiem, choć ruchu i aktywności na świeżym powietrzu i nie tylko było dużo, od rana do wieczora. Dzień rozpoczynał się poranną gimnastyką – powitaniem słońca, które przez cały turnus się do nas życzliwie uśmiechało. Rytm każdego dnia wyznaczały przedpołudniowe i popołudniowe zajęcia zorganizowane w grupach, takie jak gimnastyka, marsze z kijami, gimnastyka w wodzie, a wieczorne wykłady, spotkania integracyjne a w szczególności zajęcia relaksacyjne pozwalały zregenerować siły przed wyzwaniami następnego dnia .

Przez trzy miesiące, aż do Świąt Bożego Narodzenia ponad 70 osób ćwiczyło dzielnie w trzech miastach Polski. Czas niestety pędził nieubłaganie do przodu i trzy miesiące wspólnych spotkań przeleciały nie wiadomo kiedy. Warszawa: W dwóch miejscach Warszawy, dwa razy w tygodniu, dwie grupy spotykały się na zajęciach z gimnastyki z elementami treningu równowagi. Po dwutygodniowym wyjeździe, który poprzedzał ćwiczenia wszyscy doskonale sie już znali i tym chętniej pojawiali sie na zajęciach, żeby zobaczyć znajome twarze, powspominać wspólnie spędzone na obozie chwile i poćwiczyć w sympatycznym gronie. Nawet brzydka pogoda nie odstraszała a systematycznie wykonywane ćwiczenia z tygodnia na tydzień wychodziły z coraz większą gracją i łatwością. Wszyscy uczestnicy byli bardzo zadowoleni z Programu i zdziwieni, że trzy miesiące minęły tak szybko. Łodź: Podczas trwających trzy miesiące zajęć, co tydzień dwukrotnie zbierała się grupa uśmiechniętych Pań, gotowych do aktywnego spędzenia wspólnie chwili wolnego czasu. Początki były pełne obaw – czy to dla mnie? Czy podołam? Czy ćwiczenia nie będą zbyt trudne? Jednak już po kilku spotkaniach Panie nabrały pewności siebie i zapału do pracy nad sobą. Gimnastyka okazała się być nie tylko doskonałym sposobem na poprawienie własnej sprawności i zdrowia, ale też stopniowo zacieśniała więzy między uczestniczkami, które coraz wcześniej pojawiały się na sali, by chwilę poplotkować i motywując się nawzajem, zabrać się do ćwiczeń. A ćwiczenia były różne – czasem trzeba było się nieco zmęczyć, czasem trochę porozciągać, ale przede wszystkim dążyłyśmy do poprawy naszej równowagi, co pozwoliło nam czuć się pewniej, idąc po śliskim chodniku i tym samym zmniejszyć ryzyko upadków. Dzięki wspólnym spotkaniom Panie nabierały energii na kolejne dni, podczas których dzielnie dbały o siebie również w domu, wykonując niemal codziennie kilka wybranych ćwiczeń. Konsekwencja i determinacja Pań zaowocowała poprawą ich sprawności fizycznej i samopoczucia. Z każdym dniem coraz lepiej radziły sobie z wykonywaniem ćwiczeń, a skupienie na twarzy z czasem zamieniło się w uśmiech. Suwałki: Zajęcia odbyły się zgodnie z założeniami, czyli dwa razy w tygodniu po godzinie. Proponowane ćwiczenia podobały się uczestnikom, chętnie i z animuszem wykonywali ćwiczenia równoważne. Grupa biorąca udział w Programie Stop Upadkom Seniorów, przez kilka tygodni realizacji programu zintegrowała się i wykazała chęć uczestnictwa w gimnastyce po zakończeniu Programu.

Program SUS zakończył się w grudniu ale większa część uczestników do dzisiaj kontynuuje rozpoczęte ćwiczenia w Ośrodku Terapii Ruchowej Osób III wieku przy Miejskim Towarzystwie Krzewienia Kultury Fizycznejw Suwałkach. Program Stop Upadkom Seniorów spełnił swoje zadanie. Rozwinął w uczestnikach niezwykle ważną potrzebę ruchu i bycia aktywnym, pozwolił stać się bogatszym o nowe doświadczenia oraz wiedzę o samym sobie i możliwościach własnego ciała, ale przede wszystkim pokazał, że można zmienić na lepsze swoje codzienne życie.

Nic, tylko czekamy na kolejne edycje Programu SUS - Stop Upadkom Seniorów!

Koordynator główny programu SUS

Agata Frysztak

Doktorantka Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie Manager Sportu,

Międzynarodowy Instruktor Pilates, Instruktor Fitness, Nordic Walking,

wykwalifikowany specjalista rekreacji ruchowej